همان بودن حركت در زمان است ، امّا با هم بودن دو چيز در زمان معنايش اين است كه زمان يكى از آنها عين زمان ديگرى است . وبه عبارت ديگر بودن هر دو در زمان واحد است . وبنابر اين « معيّت » اوّلى نيازمند به زمان ديگرى ندارد ولى دوّمى دارد « 1 » . 4 - امّا از اشكال ديگر فخر رازي مبنى بر اين كه اگر قبليّت خداوند هم نسبت به عالم به زمان باشد لازم مىآيد كه خداوند زماني ومتغيّر باشد مىتوان پاسخ گفت كه اتّصال أو به زمان يا مكان مجازى است والّا أو برتر از زمان ومكان است . معيّت أو با زمان يا مكان معيّن معيّت قيّومى است ، ومعناى در مكان يا در زمان بودن أو اين است كه أو بر همهء مكانها وزمانها احاطهء وجودي دارد وهمهء آنها متقوّم به ارادهء أو هستند . 5 - اعتراض بر قاعدهء « كلّ حادث مسبوق بامكان الوجود وبمادّة » ابن سينا در كتابهاى معروف خود از قبيل : « إشارات » ؛ « نجات » و « شفاء » برهاني را در اثبات قاعدهء « كلّ حادث مسبوق بمادّة » اقامه كرده است كه در آن « امكان وجود » و « مادّه » را براي هر حادثى ثابت كرده است « 2 » . برهان أو مورد توجّه فلاسفهء بعد از أو قرار گرفته است وبهمنيار ، شيخ اشراق ، ملاصدرا وديگران سخنان أو را در آثار خود نقل كرده‌اند بدون آنكه در تقرير أصل برهان مطلب جديدى را علاوة بر آنچه أو گفته است بر آن بيفزايند ، ودر دنبالهء آن از مطالب جديدى از قبيل : مبدع يا حادث بودن خود مادّه ، مناط احتياج حادث به مادّه وفرق بين صورت ونفس وعرض در احتياج به آن ، معناى اضافه بودن امكان ، وأمثال اينها بحث كرده‌اند « 3 » .

--> ( 1 ) - عبارت خواجة چنين است : « وأمّا المعيّة : فمعيّة ما هو في الزّمان للزّمان غير المعيّة بالزّمان أعنى معيّة شيئين يقعان في زمان واحد ؛ لأنّ الأولى تقتضى نسبة واحدة لشئ غير الزّمان إلى الزّمان وهي « متى » ذلك الشّىء ؛ والأخرى تقتضى نسبتين لشيئين يشتركان في منسوب إليه واحد بالعدد وهو زمان ما . ولذلك لا يحتاج في الأولى إلى زمان يغاير الموصوفين بالمعيّة ويحتاج في الثّانية . » ( شرح إشارات خواجة ؛ ج 3 ؛ ص 94 ) . ( 2 ) - همين كتاب ؛ ص 403 ؛ و « النّجاة » ؛ به كوشش محيي الدين صبري كردى ؛ قاهره 1938 م . ؛ ص 219 . و « شفاء » ، الهيّات ، قاهره 1960 م . ؛ ج 1 ؛ ص 182 . ( 3 ) - بهمنيار ؛ « التّحصيل » ؛ دانشگاه تهران ؛ 1375 ش . ؛ ص 444 و 3 - 481 ؛ وشيخ اشراق شهاب الدين يحيى سهروردى ؛ در مجموعه مصنّفات ؛ تصحيح هنرى كربن ؛ تهران ( انجمن فلسفه ) 1355 ش ؛ 3 ج ؛ ج 1 : « تلويحات » ؛ ص 48 ؛ و « المشارع والمطارحات » ؛ ص 325 ؛ وملاصدرا ؛ « أسفار أربعة » ؛ ( چاپ إيران ) ؛ 9 ج ؛ ج 3 ؛ ص 49 .